كردن در نماز ظهر به‌نماز عصر و برعكس ، و در نماز ادا به نماز قضا و برعكس ، و در نماز دو ركعتى به‌نماز سه ركعتى يا چهار ركعتى و برعكس . و چون نماز مأموم كمتر باشد مخيّر است اگر خواهد انتظار پيشنماز كشد [ 1 ] تا وقتىكه سلام دهد او نيز سلام دهد ، و اگر خواهد بىانتظار سلام دهد ، امّا انتظار افضل است [ 2 ] . امّا اگر نماز مأموم اطول باشد مخيّر است اگر خواهد قبل از آنكه پيشنماز سلام دهد برخيزد و تتمّهء نماز خود را بجا آورد ، و اگر خواهد انتظار سلام دادن او بكشد و بعد از آن نماز خود را تمام كند ، و انتظار افضل است [ 3 ] . تتمّه : برمأموم واجب است متابعت كردن پيشنماز ، يعنى هيچ‌يك از اقوال وافعال نماز را قبل از پيشنماز به‌فعل نياورد ، امّا با هم [ 4 ] بجاآوردن جايز است مگر تكبير احرام كه آن را واجب است كه مأموم بعد از پيشنماز بجاآورد ، پس اگر با هم تكبير احرام را بجاآورند نماز مأموم باطل خواهد بود . و بعضى از مجتهدين برآنند كه متابعت پيشنماز در اقوال سواى تكبير احرام [ 5 ] واجب نيست « 1 » پس اگر مأموم ذكر ركوع يا سجود يا امثال آن را قبل از پيشنماز بجا آورد قصورى ندارد . و اين قول [ 6 ] اصحّ است . و هر گاه

--> [ 1 ] - به شرط عدم فوات موالات يا محو صورت نماز . ( دهكردى ) * با فوات موالات مشكل است . ( كوهكمره‌اى ، يزدى ) [ 2 ] افضليّت آن معلوم نيست ، بلكه احوط ترك آن است در صورتى كه موجب فوات موالات‌باشد . ( خراسانى ) [ 3 ] بلكه احوط ترك است ، اگرچه موجب فوات موالات باشد . ( خراسانى ) [ 4 ] احوط بعد از امام بجا آوردن است و اين احتياط در افعال وارد شده . ( كوهكمره‌اى ) * اقوى اعتبار تأخّر است در افعال و در اذكار و در تسليم ، در صورت علم به عدم تقدّم امام ، و امّا در صورت جهل اگر پيش از امام سلام دهد عيب ندارد . ( نخجوانى ) [ 5 ] و سلام نيز . ( خراسانى ) [ 6 ] اين قول هرچند مشهور است و لكن احوط آن است كه مهما امكن بعد از امام بجا آورد نبايدزياد عقب بيفتد ، چه در افعال و چه در اقوال . ( كوهكمره‌اى ) ( 1 ) شهيد ثانى ، روض الجنان 2 : 995 و روضه 1 : 384 . مدارك 4 : 326 . محقّق اردبيلى ، مجمع‌الفائده 3 : 306 .